Onderzoek aan steenuilen: een inleiding

1. inventarisatie en monitoring
2. broedbiologisch onderzoek (incl. predatieonderzoek)
3. voedselonderzoek
4. nestplaatskeuze en habitatkwaliteit
5. ring- en populatieonderzoek
6. overig (o.a.: doodsoorzaken; verkeersslachtoffers; effecten toxische stoffen)

Handleiding Broedbiologisch Onderzoek
Achtergrondinformatie
Nestkaarten
Predatieonderzoek

Handleiding broedbiologisch onderzoek

Op 12 februari 2011 is de geheel vernieuwde Handleiding broedbiologisch onderzoek Steenuil verschenen (uitgave STONE; van Harxen & Stroeken, 2011). Deze handleiding vervangt het hoofdstuk over broedbiologisch onderzoek uit de Handleiding voor onderzoek en bescherming uit 2001, alsmede de daarin opgenomen bijlagen 2, 3, 4 en 5.
De handleiding wordt gratis verspreid onder alle veldwerkers die aan broedbiologisch onderzoek doen. De verspreiding gaat via de STONE-RC's (regiocontactpersonen). Raadpleeg uw RC voor meer informatie. De handleiding kan hier ook gratis worden gedownload als pdf-bestand (printkwaliteit).

Errata handleiding • pagina 51, tabel 1: code 14 moet zijn: 16
• pagina 93, tabel: maten achtervoet Zwarte rat moet zijn: 31-38 mm.

Hulpmiddelen In de handleiding wordt verwezen naar een aantal hulpmiddelen, welke hieronder gedownload kunnen worden:

• voorbeeld veldformulier broedbiologisch onderzoek Steenuil (in Word): Download
• rekenhulp Berekening legselstart:Download
• rekenhulp Berekening conditie-index:
A Download voorbeeld berekening
B Download Handleiding

Vraag en antwoord handleiding Op deze plaats worden in de toekomst eventuele vragen en antwoorden over de handleiding en broedbiologisch onderzoek opgenomen.

Achtergrondinformatie

Broedbiologisch onderzoek is een waardevolle bron van kennis over het wel en wee van de Steenuil. Samen met ringgegevens, monitoring-, voedsel- en nestplaatsonderzoek verschaft informatie over de reproductie bruikbare kennis en hopelijk ook verklaringen van de knelpunten en trends van onze kleinste uilensoort. Centrale vraag is of de reproductie voldoende is voor een stabiele populatie. Daarmee bestaat er een directe link met het populatieonderzoek. Onderzoek naar de reproductie geeft zicht op de vitaliteit van een populatie en verschaft aanknopingspunten bij de populatieontwikkeling die door monitoring wordt vastgesteld. De belangrijkste parameter is het broedsucces: het gemiddeld aantal uitgevlogen jongen per broedpaar (gestart nest) in een seizoen. Verder zijn we geïnteresseerd in legselgrootte, legselstart, uitkomstsucces van de eieren, groei en conditie van de jongen, mislukkingsoorzaken, verhouding geslaagde-mislukte nesten (nestsucces) en eventuele vervolglegsels.
Ook kan tijdens de controle van de nesten waardevolle informatie worden vergaard over de voedselkeuze (prooiresten), de samenstelling van het broedpaar en kunnen jonge en volwassen uilen worden geringd (ring- en populatieonderzoek).

Broedbiologisch onderzoek betekent nestonderzoek. Door een gerichte planning kunnen op basis van enkele nestbezoeken op een systematische en gestandaardiseerde wijze, waardevolle gegevens worden verzameld over de reproductie. De nieuwe Handleiding broedbiologisch onderzoek Steenuil uit 2011 gaat in op alle aspecten van het onderzoek.
Bij nestonderzoek staat het welzijn van de uilen altijd voorop. Dat vereist een zorgvuldige werkwijze waarbij de verstoring wordt geminimaliseerd. In de hiervoor genoemde handleiding is daartoe een gedragscode opgenomen.

Nestkaarten

In 1996 is SOVON het Nestkaartenproject gestart. Dit richt zich op het verzamelen van lotgevallen van nesten. Het onderzoeksproject is vooral voor gevorderde vogelaars, die weten hoe ze te werk moeten gaan. Uitgebreide informatie over het Nestkaartenproject is te vinden op de website van SOVON. Binnen het Nestkaartenproject zijn 30 ‘beleidsrelevante’ soorten geselecteerd die een hoge beschermingswaarde hebben of een goede indicator zijn van een bepaalde soortgroep of habitat. De Steenuil behoort daartoe. Verspreid over heel Nederland wordt veel broedbiologische informatie verzameld. Veel waarnemers vullen van elke broedpoging een SOVON-Nestkaart in. STONE stimuleert het gebruik van deze nestkaarten van harte, omdat op die manier de broedbiologische gegevens op een standaardwijze worden genoteerd en centraal worden verzameld. SOVON en STONE werken hierbij intensief samen. Gegevens voor het Nestkaartenproject kunnen worden ingevoerd met een speciaal invoerprogramma dat SOVON heeft ontwikkeld. Het invoerprogramma biedt ook de mogelijkheid de eigen gegevens te analyseren. Medewerkers aan het Nestkaartenproject worden geregeld voorzien van een speciale nieuwsbrief.

Predatieonderzoek

Een aspect van het broedbiologisch onderzoek is het in kaart brengen van het mislukken  van nesten door predatie. Met name de predatie door Steenmarters staat in de belangstelling. STONE heeft hierover een genuanceerde mening en wil beslist voorkomen dat er een hetze tegen de Steenmarter of enig andere predator ontstaat. Elk dier verdient immers zijn plek op ons platteland! Wel is het natuurlijk interessant om een beeld te vormen van de omvang van marterpredatie (neemt het echt toe?) in met name steenuilnestkasten, om zodoende bijvoorbeeld lokaal – waar gewenst – de nestkasten te voorzien van anti-predatiemaatregelen. Lees meer over predatieonderzoek.